Wydarzenia

Pamiętny rok 1920!

UCZNIOWIE, ABSOLWENCI I NAUCZYCIELE JAGIELLONKI W WOJNIE POLSKO-BOLSZEWICKIEJ 

Mija właśnie 101. rocznica wojny polsko-bolszewickiej, której ważnym epizodem była obrona Płocka przed bolszewikami, jaka rozegrała się w dniach 18-19 sierpnia 1920 r. W wojnie i w obronie Płocka brali udział uczniowie, absolwenci i nauczyciele naszej szkoły. Oto krótkie wspomnienie na ich temat.

„Początek wakacji – pisze ks. kan. Figielski w kronice szkolnej – zapowiadał się dosyć pomyślnie dla całego kraju. Zdawało się, że młodzież używać będzie słusznego odpoczynku, aby tym raźniej wrócić na oznaczony termin [do szkoły]. Aliści wypadki wojenne inny przybrały obrót”.

Na gorące wezwanie Rady Obrony Państwa stanęły zastępy ochotników do broni. Młodzież szkolna stanęła w pierwszych szeregach. Uczniowie naszego Gimnazjum [późniejszego Liceum] zapisywali się od klasy IV do wojska. Zdolni do noszenia broni zostali wyznaczeni do kompanii marszowych. Z tej okazji został utworzony Komitet Uczniowski, który wydał następującą uchwałę: Podaje się do ogólnej wiadomości, że ci uczniowie 8-ej […] klasy, którzy nie wstąpią do szeregów wojska polskiego zostaną wyłączeni z grona koleżeńskiego. Cała 8 klasa ochotniczo zgłosiła się do wojska.

Do walk zgłosili się również maturzyści z rocznika 1919/20. Byli to następujący absolwenci szkoły: Chodalski Władysław, Łoś Stefan, Czerwiński  Roman,  Pawłowski Henryk, Dramiński Aleksander, Płoski Kazimierz, Gerlach Jan, Sikorski Kazimierz, Gerlach Zygmunt, Smoliński Edmund, Gorczyński Tadeusz, Waśniewski Aleksander, Jaworski Władysław, Wiśniewski Stanisław, Kamiński  Józef, Wierciński Stanisław, Kamiński Ksawery, Winnicki  Stanisław, Kanarek Marian,  Zabłocki  Michał, Krongold Henryk, Załęski Jan, Leśniewski Stanisław, Wojciechowski Stanisław, Lisicki Stefan, Renz Eugeniusz.

Za zgodą dyrektora szkoły [Konstantego Dąbrowskiego] gmach Gimnazjum zmienił się w koszary wojskowe. Rozpoczęła się musztra i ćwiczenia wojskowe. Sale gimnazjalne zamieniły się w koszary, gdzie uczniowie razem z innymi ochotnikami sypiali, o ile w mieście nie mieli rodziców. 

Dnia 8 sierpnia na dziedzińcu szkoły stanęła 200-osobowa kompania marszowa, żegnana przez rodziny i znajomych oraz dyrektora szkoły. Tłumy płocczan towarzyszyły kompanii w przemarszu nad Wisłę, gdzie oddział wszedł na pokład statku.

W Warszawie część gimnazjalistów weszła w skład 12 kompanii 145 Pułku Strzelców (niektórzy do 144 Pułku Strzelców) 18 dywizji Piechoty gen. Franciszka Krajowskiego.

Podczas nocnego boju spotkaniowego wzdłuż drogi Płońsk-Ciechanów w ciężkich bojach zginęli: Jerzy Mączewski w pobliżu wsi Kondrajec i Romuald Litewski pod Gutarzewem.  Do 1939 r. w Jagiellonce znajdowała się poświęcona mu Izba Pamięci.

Sławomir Ossowski, Henryk Krongold, Henryk Bajankiewicz, Michał Brudnicki i Adam Szyf zostali przez Sowietów wzięci do niewoli i zamordowani 20 kilometrów dalej w kierunku Ciechanowa.

W bitwie pod Sarnową Górą 16 sierpnia zginęli Władysław Chodalski, Stanisław Leśniewski, Mieczysław Wilkowski. W pobliżu Gostomina pod Ciechanowem poległ  20 sierpnia Artur Gierzyński.

  

W 1920 roku na Wschodzie polegli: Stanisław Brzozowski, Eugeniusz Chodalski, Stanisław Fabowski, Józef Kamiński, Henryk Waśniewski, Mieczysław Żórawski.

  

Pod Warszawą i Brześciem Litewskim zginęli lotnicy: Zygmunt Bem i Stefan Jeznach. Ciężko ranni umierali Bałtruszajtis w Warszawie i Zygmunt Arent w Płocku.

 

18 sierpnia 1920 roku na Płock spadło uderzenie Armii Czerwonej (III Korpusu Kawalerii dowodzonej przez Gaję Dmitrijewicza Gaja), próbującej opanować miasto, zniszczyć przeprawę mostową i następnie uderzyć na Płońsk.

Broniony skromnymi siłami Płock w ramach grupy Operacyjnej „Dolna Wisła” gen. Mikołaja Osikowskiego, z  pomocą ludności cywilnej, odegrał więcej niż taktyczną i peryferyjna rolę w wojnie z bolszewikami. W walkach o Płock wsławili się harcerze z drużyny Szymona Mohorta. Stefan Zawidzki poległ z bronią w ręku na barykadzie u zbiegu ulicy Kościuszki i Placu Floriańskiego. Antoni Gradowski zginął w pobliżu cmentarza żydowskiego zarąbany szablami.

 

Według sprawozdania złożonego w Ministerstwie Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego z ok. 199 ochotników: 7 poległo, 6 zaginęło bez wieści, w niewoli znajdowało się 9 uczniów, rannych było 27, inwalidą pozostał jeden. Odznaczonych Krzyżami Walecznych czterech, dwóch zaś przedstawionych do odznaczeń.

Z nauczycieli ochotników było 6; z nich jeden, Klemens Jędrzejewski, został oznaczony Krzyżem Walecznych przez Józefa Piłsudskiego.

Przedstawione fakty świadczą, iż Gimnazjum im. Króla Władysława Jagiełły w Płocku, którego spadkobiercą jest współczesna Jagiellonka, chlubnie spełniło swój patriotyczny obowiązek w wojnie 1920 roku.

CHWAŁA BOHATEROM!

 

Opracowanie materiału: Pani Iwona Wiktorowska. Wsparcie redakcyjne: Wiesław Kopeć